نگاهی از جنس عمق

بسم الله الرحمن الرحیم

درسایت  عصر ایران متاسفانه در تاریخ29 آذر ۱۳۹۳نوشته ای تحت عنوان" آخرین ساعات حیات پیامبر گرامی اسلام به روایت زرین کوب"درج گردیده است که دارای مطالبی خلاف مسلمات تاریخی واعتقادی شیعه می باشد.فلذا نقد وبررسی محتوای این نوشته برای تنویر افکار خواندگان فهیم و ارجمندتقدیم می گردد.

• جملات نویسنده کتاب (زرین کوب) بارنگ آبی مشخص شده است.

در طلیعه این نوشته آمده است: در میان کتاب های بسیاری که درباره پیامبر گرامی اسلام و زندگی نامه ایشان نوشته و منتشر شده شاید در کمتر کتابی مانند «بامداد اسلام» به قلم دکتر عبدالحسین زرین کوب به ظرایف تاریخی اشاره شده و استناد به آن مورد وثوق همه باشد زیرا قدر مشترک چند کتاب معتبر تاریخی را با نثر شیرین پارسی بازگفته است.

کسانی که در حوزه تاریخ اسلام و مخصوصا سیره و سنن پیامبر مکرم اسلام تحقیق وتدقق دارند نیک می دانند که حوزه تالیف درباره شخصیت پیامبر عظیم الشان اسلام چه از حیث موضوع وچه از نظر زبان و ...به قدری گسترده ووسیع است که ادعای"مورد وثوق بودن همگانی "را امری دور از ذهن نشان می دهدوتحصیلات و تخصص مرحوم زرینکوب که در ادبیات فارسی خلاصه می شود به اسبعاد می افزاید واز سوی دیگرکتابهای از فحول این عرصه چونان علامه طباطبائی1،دکتر محمد ابراهیم آیتی2علامه سیدجعفر مرتضی عاملی 3،آیت الله شیخ جعفر سبحانی4 و...در این حیطه سالیان دراز است در قفسه های کتابخانه ها یافت می شوداگر چه نثر ان به قوت نثر مرحوم زرینکوب نمی رسد اما اینجا سخن از درستی و علمی بودن مطالب است نه شیوای و مانوس ذهن بودن.به همین جهت این ادعا را رها می کنیم وبه نقد مطالب مطروحه می پردازیم.

....بیماری پیغمبر اندک اندک رو به شدت نهاد: تب و سردرد. قوای او نیز در این زمان تدریجا به کاستی می رفت؛ موهایش سپیدی گرفته و قامتش به خمی گراییده بود. پیش از وقت، پیری به سراغش آمده بود و البته مرارت های گذشته او آن مایه بود که پیش از وقت، وی را پیر کند. در این هنگام با آسایش و رضایتی که از حُسن ختام رسالت خویش داشت بی دغدغه و بی تزلزل، تن به مرگ داد.

خلاف آنچه در نوشته آمده است تاریخ گواهی می دهد پیامبراز حسن ختام رسالت خویش سخت نگران و از گمراهی امت بعد از خود نگران بود پیامبر اكرم صلی الله علیه وآله تا آخرین روزهای رحلت خویش از یك نگرانی و ناراحتی درونی شدیدا رنج می برد. اساسا برای یك شخصیت والای آسمانی كه نتیجه تمام زحمات خود را در تداوم رهبری آینده اسلام بوسیله فردی شایسته می اندیشید، مسئله امامت و رهبری امت اسلام، مهمترین دغدغه خاطر به شمار می آمد. حضرت رسول اكرم صلی الله علیه وآله كه از اندیشه برخی افراد فرصت جو و ریاست طلب در انحراف مسئله جانشینی، آگاهی داشت و از سرنوشت آن شدیدا بیمناك بود همین بیم درونی وتلاطم وجودی باعث شد در آخرین ساعات عمر خویش كه در بستر بیماری بود و برخی از سران اصحاب به عیادتش آمدند، بعد از اینكه اندكی سر به زیر انداخته و مدتی فكر نمود، رو به حاضرین كرده و فرمود: «ایتونی بدواة و صحیفة اكتب لكم كتابا لاتضلوا بعده؛ برایم كاغذ و دواتی بیاورید، تا برای شما نامه ای بنویسم كه بعد از آن گمراه نشوید.و در این هنگام عمر بن خطاب گفت: «بیماری بر او غلبه كرده وهذیان می گوید، با داشتن قرآن ما به چیز دیگری نیاز نداریم.5

 پیامبر نگران بود و ادعای بی دغدغه بودن پیامبر در لحظه مرگ اتهام به یک معصوم علی الاطلاق است حتی او نسبت به جان نزدیکانش نیز بیمناک بود بدین جهت گاهی این نگرانی خود را اظهار نموده و به علی علیه السلام می فرمود: «من می ترسم اگر با آنان بر سر خلافت و رهبری پافشاری كرده و به نزاع برخیزی، تو را به قتل برسانند. 6

در آغاز بیماری به رسم همیشه به نوبت در خانه زن های خویش به سر می برد. زن های وی در این دوران 9تن می شدندکه جز عایشه همه پیش از ازدواج [با پیامبر] بیوه شده بودند......

نوشته در دو بند چند خطی بحث همسران پیامبر را عنوان می نماید که با توجه به موضوع که"بیماری و مرگ " می باشد بی ربط جلوه می نماید اما با اینکه گذرا و خلاصه عنوان نموده اند در همین چند خط اشتباهات فاحشی وجود دارد و اختلافات عمیق تاریخ دانان بزرگ نادیده گرفته شده است و چالشی ترین مباحث این قطعه تاریخ به طور قطع ارائه گردیدمباحثی همچون باکره بودن عایشه،بیوه بودن همه همسران پیامبر (که حضرت خدیجه را نیز در بر می گیردکه امری اثبات نشده است)نام بردن از زینب بنت جحش با عبارت "زینب بنت حبش" (که امیدوارم غلط تایپی باشد) این موارد هنگامی به اوج خود می رسد که نگارنده می گوید:

محبوب ترین زنان پیغمبر [بعد از خدیجه] عایشه بود؛ دختر ابوبکر که در هنگام وفات پیغمبر 18 ساله بود و دختری 9 ساله بودکه به خانه وی آمد....

اینکه عایشه بعد از خدیجه کبری محبوبترین زن پیامبر بوده است خود جنایتی بزرگ به تاریخ و نادیده گرفتن واقعیتهای درون آن است و سوگوارانه اینکه تنظیم کننده مقاله در انتهای نوشته توضیحا آورده است : کلمات داخل کروشه[  ] در متن اصلی کتاب نیست و بیشتر برای معنی واژه های کمتر مصطلح آورده شده اند.یعنی نویسنده کتاب عایشه را محبوبترین همسر پیامبر حتی مقدم بر خدیجه کبری می داند در حالی که تاریخ فریاد می زند و حتی اهل سنت گواهی می دهند که عایشه می گوید:

خديجة فربما قلت له كأنه لم يكن في الدنيا امرأة إلاّ خديجة. فيقول أنها كانت وكانت وكان لى منها ولد».

 گويابرای پیامبردر دنيا زنى غير از خديجه نبود! حضرت مى‏گفت: در تعريف او هر چه بگوئيم او چنان بود و از او برايم فرزند بود.

«عن عايشة قالت: إستأذنت هاله بنت خويلد أخت خديجة على رسول اللّه (ص) فعرف استئذان خديجة فارتاح لذلك فقال اللهم هالة قالت فغرت فقلت ما تذكر من عجوز من عجائز قريش حمراء الشدقين هلكت في الدهر قد أبدلك اللّه خيرا منها».

«... فأغضبته يوما فقلت خديجة! فقال رسول اللّه (ص) إنى قد رزقت حبّها»

عايشه مى‏گويد: روزى هاله - خواهر خديجه - اجازه خواست. پيامبر (ص) به ياد خديجه افتاد و از آمدن او شاد شد و گفت: «خدايا! هاله دختر خويلد» من حسادتم گل كرد و گفتم: چقدر از او ياد مى‏كنى! او پيرزنى بود از پيران قريش كه (از پيرى) دندان در دهان نداشت. هلاك شد و خدا بهتر از او را به تو داد.

دنباله روايت فوق در صحيحين نيامده (علت آن بر اهل فن پوشيده نيست!) ولى مسند احمد بقيه آن را چنين نقل كرده است: پيامبر (ص)در جواب عايشه كه گفت:قد أبدلك اللّه چنين فرمود: «ما أبدلنى اللّه عزوجل خيرا" منها. قد آمنت بى إذ كفر بى الناس الناس وصدقتنى إذ كذبنى الناس وواستنى بما لها إذ حرمنى الناس ورزقنى اللّه عزوجل ولدها إذ حرمنى أولاد النساء7

يعنى خداوند بهتر از او را نصيبم نكرد. آنگاه كه مردم مرا قبول نداشتند، او به من ايمان آورد و آنگاه كه ديگران مرا تكذيب مى ‏نمودند او تصديقم كرد و آنگاه كه ديگران مرا محروم كرده بودند او به مالش مرا يارى كرد و خداوند چنين روزى فرمود كه از او صاحب فرزندانى شوم.

نویسنده در ادامه در کیفیت جان به جانان تسلیم نمودن پیامبر باز نام عایشه را به میان می کشد و فضیلتی دروغین که ریشه در در سده اول اسلام دارد را ناباورانه به نفع خصم رقم می زند و واقعیات بدیهی (حتی از دیدگاه ابن عباس راوی مشترک بین شیعه وسنی)را نادیده می گیرد او می نویسد:

.....نزد عایشه بازگشت و به بستر افتاد. زن، سرش را در کنار گرفت و پیغمبر محتضرانه دعایی چند خواند. پس از آن ساکت شد و گویی به خواب رفت. هنوز ظهر نشده بود که حرکتی خفیف کرد. بر پیشانی اش عرق نشست و نفسی کشید. آخرین کلماتی که گفت اینها بود: بل الرفیق الاعلی/ بل آن یار برترین....پس از آن خاموشی گزید و سرش بر سینه عایشه افتاد...8 و عایشه آن را بر بالش نهاد تا بر خیزد و با دیگر زن ها بر مرگش شیوه کند.

اینکه سر پیامبر در لحظه جان دادن در سینه کدام شخص بوده است یک موضوع ریشه داراست که از ادعای عایشه همسر پیامبر نشات گرفته است اما حتی منابع اهل سنت نیز بدان به دید ضعف نگریسته وآن را تضعیف نموده اند ومحققین منصف و جامع نگر معتقدند که عایشه از آنجایی که یک زن است و حس حسادت در او موج می‌زده است کما اینکه در موارد متعددی خود وی اعتراف کرده است (در همین مقاله نمونه آن ذکر شد) به نظر می‌رسد ادعاهای وی از روی حسادت بوده است کما اینکه حسادت نسبت به امیرالمومنین را در مواردی نیز اظهار داشته است : احمد در مسندش نقل می‌کند که روزی ابوبکر می‌خواست وارد خانه‌ی پیامبر خدا صلی الله علیه و آله شود که صدای عایشه را شنید که داد می‌زد : به خدا سوگند می‌دانم تو علی علیه السلام را از من و پدرم بیشتر دوست داری(9). امیرالمومنین علی علیه السلام نیز این موضوع را تصدیق کرده است.( 10) افروختن جنگ (جمل) توسط عایشه بر علیه امام علیه السلام آن هم در زمانی که ایشان رسماً خلیفه‌ی مسلمین بودند، شاهد بسیار گویای بر این مطلب است.نیز در تاریخ طبری (که در کتمان فضائل حضرت علی علیه السلام بسیار زبردست است) در ضمن نحوه‌ی رحلت رسول‌خدا صلی الله علیه و آله آمده است:

عایشه نقل می‌کند: .... و از آنها (سایر زنان پیامبر) موافقت خواست كه در خانه من پرستارى شود، آنها نيز موافقت كردند و پيامبر در ميان دو تن از كسان خود كه يكيشان فضل بن عباس بود و يك مرد ديگر برون آمد و پاهاى خود را به زمين مى‏كشيد و سر خويش را بسته بود و در خانه من جاى گرفت.عبيد الله گويد: اين حديث را با ابن عباس گفتم، او به من گفت: «مى‏دانى آن مرد ديگر كى بود؟» گفتم: «نه». ابن عباس گفت: «على‌بن‌ابى‌طالب بود. ولى عايشه نمى‏توانست درباره على( علیه السلام ) خيرى به زبان آرد.» گويد: آنگاه پيامبر بى‏خود شد و دردش شدت گرفت ..( 11)

اما در مقابل روایت هایی که در باب دوم یعنی بابی که قائل است حضرت محمد صلی الله علیه و آله در آغوش امیرالمومنین علی علیه السلام رحلت کردند، قابل اطمینان‌تر است چرا که راویان آن متعددند و علاوه بر امیر المومنین علیه السلام افراد دیگری چون ابن عباس نیز آن را نقل کرده‌اند. نیز خلیفه‌ی دوم در جواب کعب الاحبار که می‌خواست اطلاعاتی درباره‌ی رحلت پیامبر خدا صلی الله علیه و آله به دست بیاورد وی را به امیر المومنین علیه السلام حواله داد و این به معنای تایید فرمایشات ایشان از سوی خلیفه است. در این روایت ایشان در ضمن بیان نحوه‌ی جان‌سپردن پیامبر خدا صلی الله علیه و آله به لحظه‌ی آخر رحلت و اینکه در آغوش چه کسی از دنیا رفته‌اند اشاره شده است. ابن‌عباس نه تنها از این نظریه طرفداری می‌کرده بلکه آن را از بدیهیات می‌شمرده است. او در جواب کسی گفت: «می‌گویند پیامبر در آغوش عایشه رحلت کرده است» به شدت موضع گیری کرده و می‌گوید : أتعقل ؟ یعنی آیا عقل نداری ؟ گویا موضوع رحلت پیامبر خدا صلی الله علیه و آله در آغوش امیرالمومنین علیه السلام یک امر چنان بدیهی و واضح بوده که این‌گونه سوالات بی عقلی محسوب می‌شده است که  در لحظات واپسین عمر پیامبر(ص) سرش در دامان امیرالمؤمنین(ع) قرار داشت. (12)

نیز از دیگر کسانی که قائلند رسول خدا صلی الله علیه و آله در دامن امیرالمؤمنین از دنیا رفتند علی بن حسین علیهما السلام و نیز الشعبی است.( 13)

این ها کتابهایی است که به اهل سنت منسوب هستند اما در میان کتب شیعه اجماع وجود دارد که پیامبر خدا صلی الله علیه و آله در آغوش امیرالمومنین علیه السلام از دنیا رفتند. و عجیب این که خود عایشه نیز از ناقلان این واقعه است:

علامه مجلسی در بحار الانوار از امالی شیخ طوسی این روایت را نقل می‌کند : عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَلْقَمَةَ بْنِ الْأَسْوَدِ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص لَمَّا حَضَرَهُ الْمَوْتُ ادْعُوا لِي حَبِيبِي فَقُلْتُ‏ ادْعُوا لَهُ ابْنَ أَبِي طَالِبٍ فَوَ اللَّهِ مَا يُرِيدُ غَيْرَهُ فَلَمَّا جَاءَهُ فَرَّجَ الثَّوْبَ الَّذِي كَانَ عَلَيْهِ ثُمَّ أَدْخَلَهُ فِيهِ فَلَمْ يَزَلْ مُحْتَضِنَهُ حَتَّى قُبِضَ وَ يَدُهُ عَلَيْه(14)

نویسنده سرآخر چند خطی هم به موضوع رحلت پیامبر پرداخته است اما در آنجا نیز به قولی شاذ ونا معتبر اشاره می کند ایشان می نویسند: وفات محمد در دوازدهم ربیع الاول اتفاق افتاد به سال یازدهم هجرت. قولی هم هست که 28 ماه صفر بود. اقوال دیگر نیز گفته اند که ضعیف است. هنگام وفات 63 سال داشت و جز فاطمه از وی فرزندی نماند. پسرش ابراهیم که از یک کنیزک مصری - ماریه قبطیه - یافته بود و هنوز دو سالش به پایان نیامده بود که درگذشت و پیغمبر نیز بعد از او یک سالی بیش نزیست. دو دختر دیگرش که به نوبت در حباله عثمان درآمدند پیش از پدر از جهان رفته بودند.

در این بند نویسنده روز وفات حضرت را دوازده ربیع الاول دانسته است محدث شهیر حاج شیخ عباس قمی در منتهی الامال می نویسد: مؤلف گويد كه واقع شدن وفات آن حضرت در دوم ربيع الاوّل موافق با قول بعضى از اهل سنت است و از علماى شيعه كسى قائل به آن نشده است. عجیب است که نویسنده قول زعمای شیعه و ادله روشن تاریخ را نادیده گرفته و قول نامعتبر را به عنوان مختار خود ابتدا نقل می کند و با عبارت( قولی هم هست)به تضعیف قول مورخین و محدثین شیعه می پردازد. روشن است که درباره اینکه رحلت پیامبر اکرم (ص) در کدام روز هفته بوده است بین عموم مسلمانان اتفاق نظر است و آن روز را روز "دوشنبه" و سال آن را نیز سال عموما یازدهم هجری قمری اعلام کرده اند. اما درباره تاریخ رحلت پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله) دو تاریخ مشهور قید شده است.تاریخ مورد اتفاق اکثریت شیعه، روز دوشنبه 28 صفر سال 11 هجری قمری مصادف با 7 خرداد سال 11 هجری شمسی و 28 می سال 632 میلادی است.

اما اکثریت اهل تسنن روز 12 ربیع الاول سال 11 هجری قمری (مصادف با 18 تا بیستم خرداد سال 11 هجری شمسی یا هشتم تا دهم جوئن 632 میلادی) را روز رحلت پیامبر دانسته اند که ایراد وارد به این روز آن است که چنین روزی به هیچ وجه با روز دوشنبه مورد اتفاق مسلمانان تطابق ندارد و منطبق با روزهای جمعه تا یک شنبه است.در ادامه چند نکته چالشی را بدون اشاره به اختلافی بودآن توسط نویسنده نقل شده است مانند:انتساب دخترانی که به عقد عثمان در آمده بودند به پیامبر.دفن جنازه پیامبر درخانه عایشه!!!نام بردن از افرادی خاص در غسل پیامبر ...که به جهت جلو گیری از  اطاله کلام خوانندگان را به مطالعه وتحقیق در کتب تاریخی موثق ومعتبر  در این زمینه دعوت می کنم تا حقیقت امر بر همگان روشن گردد.

پی نوشتها:

1-کتاب سنن النبی او شرحی تفصیلی بر رفتار وگفتار ومنش پیامبر دارد.

2- ت‍اری‍خ‌ پ‍ی‍ام‍ب‍ر اس‍لام دکترمحمد‌اب‍راه‍ی‍م‌ آی‍ت‍ی، ت‍ج‍دی‍دن‍ظر و اض‍اف‍ات‌ و ک‍وش‍ش‌ دکتراب‍وال‍ق‍اس‍م‌ گ‍رج‍ی‌، دان‍ش‍گ‍اه‌ ت‍ه‍ران‌، م‍وس‍س‍ه‌ ان‍ت‍ش‍ارات‌ و چ‍اپ‌، 889 صفحه، چاپ اول 1369.مرحوم مطهری در تعریف از دانش او می‌گوید: «آقای آیتی یك مورّخی است نسبت به تاریخ صدر اسلام. من به جرأت می‌توانم بگویم در همه تهران و شاید در همه كشور كسی نداریم كه به تاریخ صدساله اول اسلام مثل آقای آیتی احاطه داشته باشد. كسی مثل او نیست كه به جزئیات این قسمت از تاریخ احاطه و اطلاع داشته باشد. این مرد بر تمام متون تاریخی این قسمت مسلط است و جزئیاتش را می‌داند. اگر مثلا از جنگ بدر بپرسید، یك یك آدمهایش را می‌شناسد. حتی گاهی می‌گوید پدرش كیست، مادرش كیست، خویش و تبارش كیستند. حرفی كه این مرد بگوید سند است...

3- سیره پیامبر اعظم (الصحیح من سیرة النبی الاعظم ‌) در 35 جلد طی نزدیک به 20 سال توسط علامه سید جعفر مرتضی عاملی به نگارش درآمده است. این کتاب در ده بخش تدوین شده و با نگاهی دقیق به جزئیات زندگانی رسول اکرم‌ (ص) پرداخته و حدود یک‌ هزار و 700 منبع کتاب در این تألیف استفاده و از درایه‌ها در تدوین آن استفاده شده و این کتاب را به کتاب سیره‌ نگاری تبدیل کرده است.کتاب الصحیح من سیرة النبی الاعظم (ص) به تبیین سیره و زندگانی رسول خدا (ص) می پردازد که مسلمانان می توانند همه اعمال، رفتار و گفتار خود را از آن الگو برداری کنند و همچنین به نقد و ارزیابی عالمانه حدیث در حوزه و تاریخ و سیره می پردازد.

4- فروغ ابدیت، این کتاب با بیانی روشن ومنابعی معتبر ،به توضیح و شرح وقایع و حوادث مهمی از تاریخ زندگانی پیامبر که امور زندگی بیش تری دارد ،پرداخته است.از ویژگی های برجسته این نوشتار ارزشمند ، انطباق کامل آن با مدارک واسناد شیعه است . در این کتاب ،اوضاع و احوال عرب های پیش از اسلام و شبه جزیزه عربستان ،نیاکان پیامبر ،میلاد ،جوانی ، بعثت و حوادث سال اول تا یازدهم هجرت پیامبر ،همراه با تحلیل و توضیح آمده است .

5-مكاتیب الرسول، ج ۳، ص ۶۹۹.،صحیح بخاری باب کتابه العلم من کتاب العلم ،ج۱ص۲۲. صحیح بخاری ، باب جوائز الوفد من کتاب الجهاد،ج۲،ص ؛۱۲۰ و باب اخراج الیهود من جزیره العرب،ج۲،ص ۱۳۶ بدین لفظ آمده است :"فقالوا : هجر رسول الله صلی الله علیه و سلم ".

6- بحارالانوار، ج ۳۳، ص ۱۵۳.

7- مسند احمد/ج 9/ ص 429/ح 24918

8-نویسندگان دایرة المعارف «the encyclopedia of islam »این حرکت پیامبر را نشانه شهوترانی ایشان قلمداد کرده اند.

9- رجوع کنید کنز العمال ج 13 ص 693 و نیز رجوع کنید نقش عایشه در تاریخ اسلام ج 1 ص 92 علامه سید مرتضی عسکری

10- همان ص 94

11- تاريخ‏الطبري/ترجمه،ج‏4،ص:1315

12-.ابن سعد، الطبقات الکبری، پیشین،ج 2، ص 236 و نهج البلاغه صبحی صالح، خطبۀ 197.

13- الطبقات الکبری ج 2 ص 201

14- بحار ا لانوار ج 22 ص 455 روایات دیگری در این جلد در این باره وجود دارد که می‌توان رجوع کرد .

مهدی دقیقی شاهرودی

 این مطلب در سایت عصر ایران

این مطلب در سایت شیعه انلاین

این مطلب در ایرنا

 انسان ، انسانیت ، زایرین اربعین
مهدی دقیقی شاهرودی

انسان موجودی خاص است واز جمله خواص وویژگی های او اینست که می تواند انسان با شد ودر عین حال انسان نباشد و از خصوصیات انسانی تهی باشد.این ویژگی در مخلوقات دیگر نیست.سنگ ، سنگ است ونمی تواند خواص سنگ بودن را از او جدا نمود.این مقوله در حیوانات نیز جریان دارد و حیوان وحیوانی بودن در آنها قابل جدا شدن نمی باشد.این ویژگی انسان یعنی قابل تفکیک بودن او از ویژگی های خود باعث گردیده مبحثی ایجاد شود تحت عنوان "انسان و انسانیت".بدین معنی که می شود انسانی در صورت انسان باشد .اما انسان نباشد.به تعبیر امیرالمؤمنین(علیه السلام) «فَالصُّورَةُ صُورَةُ إِنْسَانٍ وَ الْقَلْبُ قَلْبُ حَیوَانٍ» نهج البلاغه، (خطبه 87.) یعنى شكل، شكل انسان است اما باطنش باطن یك حیوان درنده است؛ به راستی به چه كسی می¬توان انسان گفت؟ آیا كسی كه فقط ظاهر و صورتی از انسانیت را دارد به او می¬توان نام انسان نهاد. به بیان دیگر ملاكهاومعیارهای انسانیت كدام است؟ نظریات مختلفى درباره انسانیّت انسان و ملاک انسانیت او مطرح شده است. اراده، خلق و خوی، علم و دانش، مسئولیت و تکلیف، آزادی وحتی زیبائی ملاک های مختلفی است که اندیشمندان ونظریه پردازان مکاتب مختلف برای ملاک انسانیت مطرح نموده اند.

این نوشتار به دنبال ارائه تفصیل دراین باره نیست اما باید گفت به طور كلی انسانها از لحاظ فیزیكی و زیست شناسی با یكدیگر مساوی هستند اما آنچه كه این ظواهر یكسان را از یكدیگر متمایز می­كند امور اكتسابی شامل مسایل فكری، روحی و روانی است وخلاصه در آنچه نظریه پردازان گفته اند نیست.آنچه مسلم است وچشمان نظاره گر وتیز بین در عرصه انسانی به وضوح آن را درک می کند اینست که همواره انسانها دوگونه بوده اند انسانهای با انسانیت وانسانهای تهی از انسانیت که خدا در توصیف آنان می فرماید:وَلَقَدْ ذَرَأْنَا لِجَهَنَّمَ كَثِيراً مِّنَ الْجِنِ‏ّ وَالْإِنسِ لَهُمْ قُلُوبٌ لَّا يَفْقَهُونَ بِهَا وَلَهُمْ أَعْيُنٌ لَّا يُبْصِرُونَ بِهَا وَلَهُمْ ءَاذَانٌ لَّا يَسْمَعُونَ بِهَآ أُوْلَئِكَ كَالْأَنْعَمِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ أُوْلَئِكَ هُمُ الْغَفِلُونَ  /و همانا بسيارى از جنّ و انس را براى دوزخ آفريديم، (كه سرانجامشان به آنجا مى‏كشد، چرا كه) آنان دلهايى دارند كه با آن حقّ را درك نمى‏كنند و چشمانى دارند كه با آن نمى‏بينند و گوشهايى دارند كه با آن نمى‏شنوند، آنان همچون چهارپايان، بلكه گمراه‏ترند، آنان همان غافلانند.( آيه 179 سوره اعراف)

انسانهای که دل دارند اما درک نمی کنندوچشم دارند اما نمی بینند، گوش دارند اما به کارشان نمی آیند .یعنی انسان نمایانی در لباس انسان.ملاک این تمایز چیزی جزء" ایمان"نیست انسانهای که روح خود را تحت تربیت ایمان ودستورات ایمانی در آورده اند واز سرکشی وطغیان رها گردیده اند نقطه مقابل انسان های هستند که قرآن آنها را به عنوان "غافل " معرفی نموده است.اهل ایمان فضیلتهای روحی را ارزش می شمارند وتا بالاترین مرتبه آن که "تقوای الهی" است پیش می روند."ایمان به خدا" سرمنزل مقصود انسان بیدار وآگاه است ،زندگی وعمل او درراه رسیدن به مقام "ایمان" معنی می یابد.او اعمال خویش را در جهت کسب رضای الهی ومتاثر از بینش انسانیت مدار انجام می دهد واز آن رنگ وبو می گیرد ومسیر زندگی اش را رقم می زد.
                                  آدمى‏زاده طرفه معجونى است‏       از فرشته سرشته، و زحيوان
                              گر رود سوى اين، شود به از اين‏       ور رود سوى آن، شود پس از آن

جهان هستی همواره عرصه تقابل  انسانها و انسان نما ها بوده است از هابیل وقابیل گرفته تا نمرود وابراهیم وموسی وفرعون. و سرزمین عراق به شهادت تاریخ بستر بسیاری از این تقابلات بوده است که ماندگار ترین آن صحنه تقابل حق مطلقی چون امام حسین علیه السلام با یزید وتفکریزیدیان بود. اینک ۱۳۷5 سال از واقعه جانگداز و عبرت آموز کربلا می گذرد شروعی که به یک تحول بزرگ انجامید و در مسیر حرکت تاریخ و سرنوشت بشر تاثیری بس شگرف ازخود باقی گذاشت .و "کربلا" به کانون توجه تمامی انسانهای بیدار و طالب حقیقت مبدل گشته و معمار بزرگ حرکت عاشورا حضرت حسین بن علی علیهما السلام به عنوان سرور آزادگان عالم و اسوه و نمودارعینی "فضیلتها وایمان" بر تارک تاریخ بشر می درخشد .و این معیار به گونه ای تعالی یافت که امام عسگری علیه السلام زیارت اربعین اورا "نشانه ایمان" ومعیار حرکت صحیح انسان در مسیر انسانیت قلمداد نموده است.( إقبال الأعمال، ج 3، ص 100؛ عوالي اللئالي، ج 4‌، ص 37، در پاورقي از «مصباح المتهجّد» جزء ثالث، ص 730 (في فضيلة زيارة الأربعين)؛ و نظير اين روايت از امام صادق عليه السّلام نيز نقل شده است.)

زائرین اربعین زندان تعلقات و عادات که تنگ تر و تاریک تر از گور است را شکسته اند وخود را در عصر عافیت طلبی وآسایش مادی به دریای سختی ها سپرده است .زائر در عصر حسابگری ومنفعت طلبی دل به دریا زده است وبرای رسیدن به اوج هزینه می کنند ووقت می گذارد وخطر را در آغوش می گیرد،او در عصر پیامهای بهداشتی برای بهداشت روح وروانش به همه غوغاهای تیلیغاتی پشت کرده است، او در عصر کینه ها ولجاجت ها به دیگران عشق می ورزدو لبخند می زند .او به بودن بدون انسانیت پوزخند می زند وحیات توام با انسانیت را در موجی از ترور، انفجار وسر بریدن های علنی جستجو می کند. او مرز های جغرافیایی ودیوارهای نژاد پرستانه را فرو می ریزد وشانه به شانه انسانیت طلبان دیگر راه می پیماید،آنها به راه افتاده اند تا بگویند مرز بین انسان وانسان نما هنوز مشخص است .اوشب هنگام به شوق رسیدن به کوی یار در زیر آسمان سرزمینی طی طریق می کند که در فاصله نه چندان دور ودر همین سرزمین انسان نماهای به نام داعش سر در بستر حیوانیت شان فرو برده اندو انسان بودن را تظاهر می نمایند.اوبا تمام قوا از انسان ظاهری بودن فاصله می گیرد وبه سوی انسانیت روان است.آنهاخواسته اند تا بشوند.آنان که پا در راه نهاده اند واراده حرم دوست کرده اند در حقیقت به آرزوی زنده شدن معیارهای انسانی ونیکوئی های درون خود به سوی امام فضیلتها می روند ودر این راه که به سوی کعبه دل ختم می شود از سختی هاوخرق عادت ها، سرما ،گرما وتاولها لذتها می برند ورنج مسیررا گنج ارزشمندشان قلمداد می کنند زیرا که می دانند چونان قطره ای به سوی اقیانوس در جریان اند وقطره را از اتصال اقیانو س بیمی نیست بلکه مطلوب اوست زیرا می داند از خطر تبخیر مصون می ماند وحیات او در گرو این اتصال است.

       ای دل ار سیل فنا بنیاد هستی برکند
                                    چون تو را نوح است کشتیبان ز طوفان غم مخور

ومردمان آن سامان نیز به کمک این حرکت انسانی شتافته اند وجوشش ایثار وازخود گذشتگی را در عصر جمع آوری وبخل به رخ می کشند در یک نمونه پیرزنی تمام ثروتش را در یک بسته دستمال کاغذی خلاصه کرده وبه زائرین مسیر انسانیت تقدیم می کند....باید رفت ودید ، بود وباور کرد. این کاروان از قعر تاریخ حرکت کرده است وبا شتاب به سوی کمال انسانیت روان است کمالی که در گروی ظهورانسان کامل است .این ظهور صغری است برای ظهور ابرمردی که دست انسان را در دست انسانیت خواهد نهاد وروح پرتلاطم و اضطراب بشر را به ساحل آرامش خواهد رساند، فضائل انسانی ودین که مایه سعادت توده هاست را بعد از مرگی طولانی زنده خواهدنمود.

یاران ، پای در راه نهیم که این راه رفتنی است و نه گفتنی…

همگان درهرگامی که در مسیر زیارت ارباب بی کفنمان بر می داریم ظهور احیاء گر انسانیت را از خدای خوبی ها خواهیم خواست.وآن توده های بیشماری که به این کاروان نرسیدند اما شوق حضور اندوه واشک برایشان به ارمغان آورده است با چشم دل به نظاره برخواهند خواست واز ماوای خود دست ارادت به سینه می گذارند وزیارت اربعین را زمزمه خواهند کرد وسر آخربا سلامی در مهمانی ارباب انسانیت حضور خواهند یافت .السلام علیک یا ابا عبدالله...

       همین نوشته در سایت شفقنا

سلمان ومردانی از تبار سلمان

به بهانه 8صفر سالروز رحلت سلمان فارسی (علیه السلام)  وآیت الله العظمی خوئی (رحمه الله علیه)

سلمان فارسی یکی از مصادیق مومنان و صالحانی است که در سوره والعصر از آنها  سخن به میان آمده است. (الغدیر، ج 10، ص134)او از سبقت گیرندگان به اسلام، در  میان ایرانیان است. (بحارالانوار، ج10، ص140)وی از کسانی بود که آیه 9 سوره زمر   درباره آنان صادر شد. «اَمَّن هو قانتٌ آناء اللیل .... و این صحابی بزرگ از جمله شب   زنده داران معرفی شد. (الغدیر، ج9، ص22)دربین اصحاب پیامبر از افراد با فراست و هوشیار و نزدیک به پیامبر و امامان بوده است. (بحارالانوار، ج 22، ص349)سلمان فارسی از کسانی بوده که آیه «السابقون الاوّلون....» درباره آن ها نازل شده است. (نفس الرحمان، ص187)و از شخصیتهایی است که همواره در مسیر ولایت بوده و تا آخر عمر، بر عهد و پیمان خود باقی می ماند. (الاختصاص، مفید، ص58)طبق روایات امام صادق (ع) آیه 28 سوره کهف، «وَ اصبِر نَفسک مَعَ الّذینَ یَدعُونَ رَبَّهم بِالغُدوه وَ العشَی» درباره سلمان فارسی نازل شده است. (نوالثقلین، ج3، ص257)مقام اوبه گونه ای بوده که پیامبر(ص) ابوذر را مامور می کند که همواره از سلمان فارسی پیروی نماید و نافرمانی او را نکند. (روضه کافی، ص162)در روایت آمده است سلمان یکی از مصادیق عملی آیه 28 سوره حج «و هُدوا اِلیَ الطّیِب مِنَ القول ...» سلمان فارسی می باشد.(اصول کافی، ج1، ص426)او مورد توجه خداوند متعال بود زیرا هرگاه جبرائیل بر پیامبر (ص) نازل می شد، سلام خداوند را به سلمان ابلاغ می داشت. (الاختصاص، مفید، ص216)و از جمله صحابی بود که پاداش بدون منت به وی داده شده است. (بحارالانوار، ج22، ص345)در جایگاه قیامتی او آمده است که اشتیاق بهشت به سلمان، بیش از اشتیاق سلمان به بهشت است. (مشکاه المصابیح، ص298)زیرا که او جزء حواریون، یعنی یاران پاک و برگزیده پیامبر (ص) بوده است. (التوحید، صدوق، ص 421)و مقام سلمان فارسی، همانند لقمان حکیم است. (شرح نهج البلاغه، ابن ابی الحدید، ج18، ص 36)وپیامبر بارها فرمودند سلمان از اهل بیت می باشد. «سلمانُ منّا اهلَ البیت» (بحارالانوار، ج22، ص373)او در علوم ومعارف الهی گوی سبقت را از دیگران ربوده بود و از جمله شخصیت هایی است که اسم اعظم به او آموخته شده است.(بهجه الآمال، ج4، ص412)وبه درجه از قرب الهی نائل گردیده بود که  از علم غیب  بهره ها داشت و از عالم ملکوت به او الهام می شده است. (آمالی، شیخ طوسی، ص260)و قلب او همواره مرکز اسرار الهی بوده و حقایقی که مخصوص اولیای الهی است، در دل و جان او، جای داشته است.(الاختصاص، ص9) سلمان سرانجام، پس از عمری طولانی و بابرکت، در اواخر خلافت عثمان در 8 صفرسال 35ه .ق وفات یافت. (بحار، ج 22، ص 391 - 392.) حضرت علی(ع) پیکرش را غسل داد، کفن کرد و بر آن نماز گزارد. همراه آن حضرت، جعفر بن ابی طالب و حضرت خضر، در حالی که با هر یک از آن دو هفتاد صف از فرشتگان بودند بر پیکر سلمان نماز گزاردند. (بحار الانوار ص 373.) بعضی از راویان چنین نقل کرده اند که حضرت علی(ع) بر کفن سلمان شعری نوشت که معنای آن چنین است:«بر شخص کریم و بزرگواری وارد شدم، بی آنکه توشه نیک و قلب پاک داشته باشم; ولی بردن توشه نزد شخص کریم و بزرگوار، زشت ترین کار است.» (طرائف الحقائق، ج 2، ص 5)

با این درجه از معرف ومقام شامخ در روایات دیده می شود که امامان معصوم افرادی از یاران خود را به سلمان تشبیه نموده اند

ابوحمزه ثمالی

«ثابت بن دينار ابوحمزه ثمالي أبوصفيه (م۱۵۰ق)» بي شکّ، يکي از بزرگ‌ترين راويان احاديث تربيتي، اخلاقي و دعايي در تاريخ حضور امامان شيعه عليهم السلام و از راويان نيمه دوم قرن اوّل و نيمه اوّل قرن دوم است. وي چهار امام معصوم عليه السلام، يعني از امام سجّاد عليه السلام تا امام کاظم عليه السلام را درک نموده و از ايشان روايت کرده است. «ابوحمزه ثمالي» از راويان ثقه است، و بيشتر رجاليان شيعه وي را توثيق کرده‌اند. ابو حمزه ثمالی یکی از اصحاب خاص حضرت امام سجاد علیه السلام بود و با او انس خاصی داشت. دعای شریف امام که طولانی‌ترین دعای سحر ماه رمضان است، از طریق او روایت شده و به همین علت «دعای ابوحمزه ثمالی» نام‌گذاری شده است.او کتاب «تفسیر القرآن» را نوشته و رساله الحقوق امام سجاد علیه السلام را نیز روایت کرده است.  ابو حمزه ثمالی در زماني قبر اميرالمومنين حضرت علي عليه السلام را با امام سجاد علیه السلام زيارت کرده‌ که همچنان قبر ايشان مخفي بوده است و فقط اصحاب سرّ ائمه عليهم السلام مي‌توانستند به زيارت قبر حضرتش عليه السلام نايل شوند. روزی حضرت صادق علیه السلام به او فرمود:« من هر گاه تو را می ببینم، احساس آرامش می کنم.» ابوحمزه در کوفه با زید بن علی مراوده داشته(ابن طاووس، ص 140) و شاهد دعوت و شهادت او در کوفه بود.( طوسی، تهذیب الاحکام، ج ۶، ص ۳۷) سه فرزند ابوحمزه یعنی حمزه، نوح و منصور، نیز در قیام زید بن علی شهید شدند.( نجاشی، ص ۱۱۵)او امام حضرت رضا (ع) را درک نکرد و طبعاً راوی حدیثی از آن حضرت نیست، اما به اعتبار موقعیتی که در عالم تشیع داشته، مورد مدح و تمجید آن حضرت قرار گرفته و این ستایش در بسیاری از کتب رجالی شیعه انعکاس یافته است.

امام رضا(ع) درباره او فرمود‌ه‌اند: ابوحمزه در زمان خویش مثل سلمان در زمان خود بود، بدان سبب که به چهار تن از ما، یعنی علی‌بن حسین، محمدبن علی، جعفربن محمد و در برهه‌ای موسی‌بن جعفر خدمت کرده و با چهار تن از ما رفت و آمد داشته است.

 يونس بن عبدالرحمان

وى از ثقات اصحاب موسى بن جعفر و حضرت رضاست. او از وجوه شيعه و صاحب منزلتى عظيم بوده است كه در ايام هشام بن عبد2الملك متولد شده و حضرت صادق(ع) را بين صفا و مروه ديدار كرده ولى از حضرت موسى بن جعفر و حضرت رضا روايت نموده است و حضرت رضا(ع) بعضى از اصحاب را در علم وفتوى به او ارجاع داده اند.

نوشته اند كه واقفه حاضر شدند اموال فراوانى به وى بپردازند تا از قول به امامت حضرت رضا(ع) منصرف گردد و او قبول نكرد و بر حق ثابت ماند.تفريشى از كتاب « مصابيح الانوار » شيخ مفيد نقل مى كند كه ابوهاشم جعفرى كتاب « يوم وليله » يونس را به حضرت عسكرى (ع) عرضه داشت، حضرت پرسيد: تصنيف كيست؟ عرض كرد: نوشته يونس مولى آل يقطين است. امام فرمود: خداوند در روز رستاخيز در برابر هر حرف آن نورى به وى عطا فرمايد.عبدالعزيز بن مهتدى قمى كه سمت وكالت حضرت رضا(ع) را داشته به آن حضرت عرض كرد: من همه وقت موفق به زيارت شما نمى شوم، معالم دين را از چه كسى بگيرم؟ فرمود: از يونس بن عبدالرحمان. نقل شده است كه حضرت رضا(ع) سه بار بهشت را براى يونس ضمانت فرمود.يونس از كسانى است كه شيعه بر فقاهت و مقام علمى آنان و صحت احاديث منقوله از ايشان اجماع دارند. ابن نديم وى را علامه زمان خود شمرده است.یونس داراى تأليفات بسيارى است كه به قول شيخ در فهرست، بيش از سى كتاب است كه نام آنها را در فهرست مزبور و رجال نجاشى مى توان ديد.

وي را نجاشي با تعبيرات « كان وجهاً في اصحابنا متقدماً، عظيم المنزله  درباره جايگاه و منزلت او نزد امام رضا (عليه السلام) اين گونه نقل كرده است كه:« كان الرضا يشير اليه في العلم و الفتيا »( نجاشي، 1418ق، ص 446، ش 1208.) هم چنين كشي درباره او روايات مدح بسياري نقل كرده است. اين روايات بالغ بر 38 روايت است. (طوسي، 1384، ص 483-494، ش 910-947.) ارجاع به يونس در فتوا، (طوسي، 1384، ص 483، ش 910 و ص 490، ش 935 و ص 491،‌ش 938.) ضمانت بهشت براي او(1384، ص 484، ش 911 و 912، و ص 490، ش 936.)، ، عاقبت خير او(طوسي، 1384، ص 488، ش 921 و 926.)، رضايت امام از او(60)، نفي كمال عقل مخالفان او(طوسي، 1384، ص 488، ش 929.)، تأييد ديدگاه هاي او(طوسي، 1384، ص 490، ش 934.) در مقام دفاع و بزرگداشت يونس از امام رضا (عليه السلام) در آن عصر صادر شده است ,واز جمله این روایات روایتی است که مولای ما امام رضا علیه السلام بونس بن عبدالرحمن را را تشبيه به سلمان در زمان خودش نموده است(طوسي، 1384، ص 486، ش 919.)

 آيت ‏الله‏ العظمي سيدابوالقاسم خويي سلمان عصر ومردی از تبار سلمان

آيت‏الله‏ العظمي سيدابوالقاسم خويي فرزند سيدعلي‏اکبر بن ميرهاشم موسوي خويي، از مفاخر بزرگ جهان تشيع و از مشاهير فقه و اصول و از مدرسان پرآوازه حوزه علميه نجف اشرف و از مفسران و قرآن‏پژوهان عاليقدر اسلام، در 15 ماه رجب 1317 ه··. ق در خانواده علم و تقوا در شهر «خوي» ديده به جهان گشود.

سيدابوالقاسم، دوران کودکي و نوجواني را زير نظر پدر بزرگوارش گذراند و مقدمات علوم عربي و صرف و نحو و قرآن را از وي آموخت. در سال 1330 ه·· رهسپار نجف اشرف شد و به پدرش پيوست. او جواني باهوش بود واز همان ابتدا استعدادش مايه شگفتي و اعجاب استادان حوزه علميه نجف گرديد.

در همین دوران  آيت‏ الله سيدمحمد کاظم يزدي (م 1337)، صاحب کتاب مشهور «عروة الوثقي»،طی یک پرسش وپاسخ وایرادی که مرحوم خوئی به سید وارد می کند به هوش و ذکاوت او در سن پانزده سالگي‏اش، پي می برد و به پدرش توصيه فرمود که: «قدر اين بچه ات را بدان، او آينده درخشاني خواهد داشت». ايشان مدت 6 سال مقدمات و سطوح را فرا گرفت و چهارده سال تمام فقه و اصول و علوم کلامی ومعقول را از محضر استادان بزرگ نجف آموخت. چونان: 1 ـ شيخ فتح‏الله شريعت اصفهاني (م 1339 ه··)؛ 2 ـ حاج شيخ مهدي مازندراني (م 1342 ه··)؛ 3 ـ ميرزا حسين نائيني (م 1352 ه··)؛ 4 ـ شيخ محمدجواد بلاغي (م 1352 ه··)؛ 5 ـ ميرزا علي‏ آقا شيرازي فرزند ميرزاي شيرازي (م 1355 ه··)؛ 6 ـ سيدحسين بادکوبه‏اي (م 1358 ه··)؛ 7 ـ آقا ضياءالدين عراقي (م 1361 ه··)؛ 8 ـ شيخ محمدحسين غروي اصفهاني، معروف به «کمپاني» (م 1361 ه··)؛ 9 ـ شيخ مرتضي طالقاني (م 1370 ه··)؛ 10 ـ سيدابوالقاسم خوانساري (م 1380 ه··).فرا گرفت به گفته خودش تحصيل آيت‏ الله خويي بيشتر در محضر درس ميرزاي نائيني و کمپاني بوده‏است و همواره در جلسات درس آن دو شرکت مي‏جست وبرای محفل درس آنها ارزشی بسزا قائل بود تا حدی که  آنگاه که شنيد جلسات درس ميرزاي نائيني آغاز شده، سفري را که به ايران داشت، ناتمام گذاشت و دوباره به نجف بازگشت.وي پس از 20 سال تحصيل در نجف اشرف، به درجه اجتهاد رسيد و جمعي از علماي بزرگ به اجتهادش شهادت دادند. مشهور است که پس از انتشار جلد اول کتاب «اجود التقريرات» ایشان، که تقرير دروس آيت‏الله ميرزاي نائيني است، وي را به عنوان يک مجتهد جوان در حوزه نجف معرفي کرده، جمع کثيري از علماي بزرگ در سال 1352 قمري به مقام اجتهادش گواهي دادند. او در خلال تحصيل، به تدريس نيز پرداخته و هر کتابي را که مي‏آموخت، کتاب پيش از آن را تدريس مي‏کرد. شاگردانش می گویند:«اين استاد بزرگ، الحق بياني رسا دارد و مطالب اصوليه، چون مومي در دستش مي‏باشد و تسلط کاملي نيز بر آنها دارد2».حوزه درسش تا پايان عمر ادامه داشت و چنان شهره يافت که در دو دهه آخر عمرش، در حوزه‏هاي علميه عراق، بلکه جهان اسلام بي‏نظير بود و صدها نفر از جويندگان علوم و معارف اسلامي در درسش حضور مي‏يافتند. بسياري از فقها و مراجع امروزودر گذشته شیعه، خوشه‏چين دانش بيکران اين استاد والامقام مي‏باشند.

قلم او نیز همواره در راه نشر معارف الهی وبیان شرایع دینی حرکت نمود وبدیع ترین آثار ونوشته ها را در علوم مختلف به عالم علم ودانش هدیه نمود«معجم رجال حديث»؛ در بيست‏ودو جلد که فرهنگ بزرگي در زمينه شناخت بيش از 15670 نفر از رجال و راويان احاديث است؛«فقه الشيعه»، در 5 جلد، در فقه؛«مصباح الاصول»، در 2 جلد، در اصول استدلالي؛«اجود التقريرات»، در تقريرات دروس مرحوم ميرزاي نائيني، در 2 جلد؛ گوشه ای از مجموعه عظیم نوشتارهای این مرد بزرگ دانش وقلم می باشد.

هر مرجع وعالم علوم دینی در زندگی خویش ویژگی هایی دارد و این فقیه مبتکر، علاقه بیشتری به تدریس و تألیف و تربیت استاد و فقیه داشته است، از این جهت می بینیم که در این مدت 70 سال (1340 ـ 1410 هـ ق) که قدرت و توانائی تدریس داشت، صدها مجتهد مطلق و استاد ارزنده که هر یک در قامت یک رهبر فکری  در حوزه فقهی شیعه نمودار گشته اند، در پیرامون خود پرورش داد و هم اکنون عده ای از آنان در نجف ، بلاد عراق ، ایران ، پاکستان و کشورهای دیگر عهده دار وظائف سنگین هستند و برخی از آنان در راه اعتلای دین وعلوم دینی به درجه رفیع شهادت نایل آمدند و غالب آنان دروس استاد خویش را به رشته تحریر در آورده اند که شرایط حاکم بر عراق اجازه طبع اغلب آنها را نداده است. اما در عین حال، در قلمرو «اصول» و «فقه» از این استاد بزرگ آثار زیادی چه به قلم خویش و چه به قلم شاگردانش منتشر شده که بدون اغراق باید گفت که در تاریخ مرجعیت شیعه بی نظیر است.از این روی بعضی از فحول علم ودانش او را "اعلم فقهای عصر غیبت " بشمار می آورند ودایره علمی اورا ستوده اند.

وی یک فقیه ایستا ومحصور در کتاب وتدریس نبود ودر کنار فقاهت ومرجعیت  آثار ارزشمند و کم‏نظيري به جهان اسلام ارائه نمود او با دستور تأسيس مراکز فرهنگي و تبليغي و خدمات اجتماعي، چون: مدرسه و کتابخانه حضرت آيت‏ الله خويي در مشهد؛ مدينة العلم حضرت آيت‏ الله خويي در قم؛ مدرسة دارالعلم آيت‏ الله خويي در نجف اشرف.همچنين موسسات علمی شیعی در بمبئي هند، بانکوک، داکا، پاکستان، مالزي، بيروت، نيويورک، لندن، اندونزي، فرانسه، لوس ‏آنجلس و ديگر نقاط جهان، درجهت تبليغ مذهب تشيع در جهان کوشش نمودوبا این آثار"اعتقاد به درست بودن آنچه می اندیشد" را به نمایش گذاشت.مناظرات او با سران مسیحیت ویهود وهمچنین عالمان فرق مختلف نیز تلاشی در جهت رساندن پیام اسلام واقعی به اقصی نقاط جهان وجهان فکر واندیشه بود.او با تسلط کامل مبانی شریعت را منتقل می نمود در یکی از سفرها،‌ یکی از مفتیان اهل تسنن در مناظره‌اي كه برگزار شده بود، به ايشان گفتند كه شما خیلی خوب به مبانی علمی و فتوای اهل تسنن آگاهی دارید. آقا نيز در جواب گفتند که من می توانم بگویم که بيشتر از ابو حنیفه مبانی فقهی شما را بلد هستم. دکتر تیجانی در تاليفاتش ذکر می کند که از یکی از عوامل مؤثر در استبصارش ملاقات وی با مرحوم  ایت الله خوئی و مباحثات مطرح شده بوده است. همچنین یکی از افتخارات آقای طنطاوی، شیخ الازهر این بود که خود عنوان می کرد که دو سال شاگرد آیت الله خوئی بوده است و وقتی مرحوم آقا درس تفسیر می دادند، ایشان استاد دانشگاه بصره بوده، از بصره به نجف می رفته که در درس تفسیر مرحوم آقا شرکت کند.

اوبا این مقام شامخ علمی ونفوذ بی مثالش در جهان شیعه واسلام در سلوک وروش زندگی نیز نمونه واُسوه‏اي اخلاقي به شمار مي‏رفت. دکتر ابوالقاسم گرجی که خود از شاگردان او به شمار می امد می گوید: آیت الله العظمی خویی صرف نظر از مقام ممتاز علمی، مردی بودند وارسته، باتقوی، سلیم النفس، مخلق به اخلاق فاضله و عادل به تمام معنای کلمه.

راقم این سطور معتقد است در راس تمامی محاسن اخلاقی  وفضایل والای روحی او زهد وساده زیستی او توام با قدرت ومکنت دنیائی درخشندگی خاص دارد.او بعد از درس خود که صدها مجتهد افتخار حضور در آن را داشتند خاضعانه به منزلش می رفت ،از گاوش شیر می دوشید وبا دستان خود ماست مایه می زد وبا مختصری غذا سر می نمودوزاهدانه طی عمر می کرد واین در حالی بود که پادشاهان در محضر او کوچکی می کردند. این صفات انسانی است که از او "مردی از تبار سلمان"ساخته است.

آيت‏ الله العظمي خويي که عمر ارزشمند خويش را در راه نشر معارف اسلام و قرآن گذراندند، سرانجام در روز شنبه 17 مرداد 1371 ش (مطابق با 8 صفر 1413 ه··) در کوفه دارفاني را وداع گفت و به ديار باقي شتافت وپيکر رنجور وسختی کشیده اش، غريبانه و شبانه پس از نمازآیت الله العظمی سیستانی در مسجد «الخضراء» در صحن مطهر امام علي (ع) نجف اشرف به خاک سپرده شد. با انتشار خبر رحلت اين مجتهد و عالم برجسته جهان تشيع، در همه نقاط جهان اسلام، مراسم عزاداري برگزار گردید ودر غم از دست دادن "مردی از تبار سلمان"به سوگ نشستند.

چرا او را "از تبار سلمان" می دانیم.

عَنْ مَنْصُورِ بْنِ بُزُرْجَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ الصَّادِقِ علیه‌السلام: مَا أَکْثَرَ مِنْکَ سَیِّدِی ذِکْرَ سَلْمَانَ الْفَارِسِیِّ!
فَقَالَ: لَا تَقُلْ «سَلْمَانُ الْفَارِسِیُّ» وَ لَکِنْ قُلْ «سَلْمَانُ الْمُحَمَّدِیُّ»؛ أَ تَدْرِی مَا کَثْرَةُ ذِکْرِی لَهُ؟ قُلْتُ: لَا
قَالَ: لِثَلَاثٍ؛أَحَدُهَا: إِیثَارُهُ هَوَى أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ علیه‌السلام عَلَى هَوَى نَفْسِهِوَ الثَّانِیَةُ: حُبُّهُ الْفُقَرَاءَ وَ اخْتِیَارُهُ لَهُمْ عَلَى أَهْلِ الثَّرْوَةِ وَ الْعُدَدِوَ الثَّالِثَةُ: حُبُّهُ لِلْعِلْمِ وَ الْعُلَمَاءِ؛ إِنَّ سَلْمَانَ کَانَ عَبْداً صَالِحاً حَنِیفاً مُسْلِماً وَ ما کانَ مِنَ الْمُشْرِکِین‏. نگو سلمان فارسي، بلکه بگو سلمان محمدي. آيا مي داني که چرا سلمان را زياد ياد مي کنم؟ گفتم: نه. فرمود: براي سه خصلت (که در سلمان بود) 1. خواست امير المؤمنين را بر خواست خود ترجيح مي داد 2. فقرا را دوست داشت و آنها را بر اهل ثروت و دارايي ترجيح مي داد 3. به علم و عالمان عشق ميورزيد. همانا سلمان بنده صالحِ حق گراي مسلمان بود و از مشرکين نبود).»امالی شیخ طوسی/ص133)

وجود همین خصال در مثل یونس بن عبدالرحمن وابوحمزه ثمالی باعث می شود معصومین ما آنها را با سلمان مقایسه نمایند وجایکاه رفیع سلمان را بدانها اختصاص دهند.حال که به زندگی سراسر تلاش علمی وعملی بزرگ مردی چون آیت الله العظمی خوئی نیک می نگریم این اوصاف را در او تبلور یافته می بینیم  پس به جرات او را "مردی از تبارسلمان" خطاب می کنیم.

روحش قرین رحمت حق ورهروان راهش بی شمار باد.

 همین مقاله در سایت شفقنا

همین مقاله در سایت مراجع ما